İğdiş etmenin sözlük anlamı hayvanlarda üreme organını çıkarmak ya da körletmek, enemek, hadım etmek, şeklindedir… Yarış atlarında ülkemizde uygulanmayan bir durumdur ama yurtdışında yarışçılık ve yetiştiricilik yapılan birçok ülkede bir kısımatların iğdiş edilerek koşulduğunu biliyoruz. Yurtdışında koşan atların cinsiyet kısmında C.(colt) H.(horse) M.(mare)  F.(filly) gibi ibarelerin yanında bir de G.(gelding) yani iğdiş ibaresi bulunur. Bu safkanın erkekliğinin alınmış olduğunu ve dişilere ait şartlarda koşulara katılabildiğini göstermektedir… Kısacası bir atın iğdiş edilmesi onun sahibine yarışlarda kilo indirimi (dişilere ait olan sıklette koşabilme ) şansı vermektedir. Bu tip atlar yetiştiricilikte kullanılamayacağı için yarış hayatları da uzun tutulmaktadır…

Byerley Türk hattını ve bu hattın günümüze ulaşan kollarını incelerken iğdiş edilen safkanların çokluğu dikkatimi çekmişti. Zaten thoroughbred ırkı içinde sayısı iyice azalmış olan bu soyun erkek safkanlarının neden iğdiş edildiğine önceleri pek bir anlam veremedim. Bu soyun thoroughbred ırkı için istenmeyen özellikleri gelecek nesillere aktarıyor olması gibi bir sorun varsa o sorun atlar iğdiş edilmeden de çözülebilirdi. Genetik ya da konformasyon bakımından istenmeyen özellikleri gelecek nesillere aktaran isimleri aygır olarak yetiştiricilikte kullanmazsınız ve sorun ortadan kalkar. Bunun için safkanı iğdiş etmenin gereği yoktur. Çünkü thoroughbred ırkı yetiştiriciliği rastgele yapılmamaktadır. Her ülkede kayıt altındadır ve eşleşmeler bilinçli olarak yapılır… Atların iğdiş edilmesinde, daha çok ve rakiplere oranla daha uygun şartlarla koşmak ve daha fazla kazanmak isteğinden başka mantıklı bir açıklama yok. Burada at sahipliğinin at sevgisinden çok para kazanma yönünün ön planda olduğunu gösteriyor. Bunun adına at sevgisi değil de at yetiştiriciliğinde profesyonellik de diyebilir bazıları ama parasını ödeyip satın almak ya da yetiştirip sahibi olmak hiçbir insana bir canlıya böylesine kötü bir muamelede bulunma hakkını vermez. Vermemeli…

Günümüz toplumu insan haklarının en yüksek değer tutulduğu bir zamanı yaşamaktadır. Bunun yanında hayvan hak ve özgürlükleri ile hayvanların doğasının korunması ile ilgili çalışmalar da en üst düzeyde sürdürülmektedir… Havyan hak ve özgürlükleri ile hayvanların doğal ortamının korunması çalışmaları modern toplumların yaptığı çalışmalar olduğu gibi toplumların modernliğinin göstergelerinden biri olarak da sayılmaktadır…  Canlının yaşam alanına ve neslinin geleceğine önem verip, sadece derileri yüzünden hayvanların katledilmesine karşı çıkan birçok insanın kendi yaşadıkları modern toplumlarında atların iğdiş edilmelerine neden tepki vermediklerini anlamak mümkün değildir… Yoksa modern insanların gizliden gizliye bilinçaltlarında hakları savunulacak hayvanlar ve haklarının  savunulmasına gerek olmayan hayvanlar diye bir ayrım mı bulunmaktadır?

Yarışlarda koşan atları teşvik amacıyla bile olsa ülkemizde mahmuz kullanımı yasaklanmıştır. Gereksiz yere kamçı kullanmaya ve safkanına vurulacak kamçının kullanılacağı bölgelere dahi sınırlama getirilmişken 21. asırda kendini modern dünyanın insanı olarak lanse eden toplumlarda bile atların iğdiş ediliyor olması kabul edilemez ve ne modernlikle ne de insanlıkla bağdaştırılmaz bir durumdur… Ülkemizde iğdiş safkanların yarışlara katılması yasak olduğu gibi, ithalat yoluyla ülkemize girişi de yasaktır. Yurtdışından safkanların katılımına açık olan yarışlarda bile yurtdışından iğdiş bir safkanın koşulara katılması mümkün değildir… Bu bakımdan, yetiştiricilik ve yarışçılık anlamında birçok ülkeden geride olmasına rağmen yarışçılığımızın insanlık adına modern yarışçılık yapan ülkelerin birçoğundan epeyce önde olduğunu söylemek hiç de yanlış olmaz…

Yüreğinde at sevgisi olan herkesin bu çağ dışı uygulamaya bir son verilmesi için üzerine düşen görevi yapması gerekmektedir… Bizde yok, bu, o kendini modern ilan eden ülkelerin sorunu demek işin kolay yolu. At sevgisi ve at dünyanın her yerinde aynıdır. O toplumların da bu çağdışı olaya bir son vermeleri için kamuoyu oluşturmaya Türkiye'den başlayabilir, sesimizi tüm dünyaya duyurabiliriz… Herkesin herkesten öğreneceği bir şeyler vardır. Yeri geldiğinde bize insan hakları ve insanlık dersi vermekten çekinmeyen bu modern toplum insanlarına bir insanlık dersi de biz verelim…

ERHAN GÖKBAYRAK
Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir