Geçenlerde sayın Demir Karahan'ın yazısını okudum. Diyor ki "İngiltere Kraliçesi sahip olduğu BANKNOTE isimli atını Türk yetiştiricilerine, aygır olarak kullanmaları umuduyla hediye etmek istiyormuş". Banknote ülkemizde 2007 yılında katıldığı enternasyonal yarıştan 5.likle ayrılmış bir isim. Burada onun aygırlık kariyerinin nasıl olacağını tartışmayacağım ancak majestelerinin bu kibar davranışı beni yüzyıllar evveline götürdü.

1680 yılında doğduğu tahmin edilen AZARAKS (ATEŞİNOĞLU) yada Dünyaca bilinen ismi ile safkan İngiliz ırkının kurucusu aygırlardan en eskisi BYERLEY TURK 2. Viyana kuşatmasında seyisi ile birlikte İngiliz birliğine esir düşer ve Aristokrat albay Byerley tarafından satın alınır. Albay atın seyisini de yanında götürür. AZARAKS bundan sonra İngiltere'de BYERLEY TURK olarak anılır yarışlar koşar, aygırlık yapar seyisi ise bugün bizim hayretle baktığımız İngiliz seyislere at bakımının inceliklerini öğretir…

Bütün bunları merak ediyorsanız en yakın kitapçıya gidin ve Jeremy James tarafından yazılmış TÜRK ATI adlı kitabı satın alın. Eğer bu hattı daha da incelemeye niyetiniz varsa size tavsiyem byerleyturg.org sitesini ziyaret edin. Sevgili arkadaşım Erhan Gökbayrak tarafından hazırlanmış harika bir site zaten kendisi için araştırmaları ve yazı dizileri ile bu hattın Türkiye'de ki bekçisi desem yerinde. Onun kadar derin olmasa da bende BYERLEY TURK hattını sizlere aktarmaya çalışayım..

Fransa dişi tay deneme ve kısrak koşuları galibi Kizil Kourgan sahibi Saint-Alary tarafından yine ona ait olan ve Chourbeski ile eşleştirilir. Ancak iyi bir tay alınamaz bu hatla uyum sağlayacağına inan Saint-Alary bu sefer kısrağı bu aygırın oğlu Bruleur'a çeker doğan yavru dorudur. Yıl ise 1916… Taya Kwang Su ismi konur ancak iyi bir at olmaz, 1917 yılında boş kalan kısrak 1918 de tekrar aynı aygıra çekilir ve doğan tay aldır ismi ise KSAR olur. Bu isim BYERLEY TURK isminin dünyaya yayılmasında çok etkin rol oynayacaktır. 1 yaşında Fransa'nın en pahalı tayı olarak 151.000 fransız frangına satılır. Babası Bruleur'un aksine erken gelişen bir yapıya sahip olan KSAR 2 yaşında koşabilmiş şampiyon bir at olur.  BYERLEY TURK ismini bu günlere taşıyacak olan oğlu TOURBILLION Fransa'da dünyaya gelecektir. Fakat KSAR sahibinin ölümünden sonra, Amerikalılar tarafından satın alınır çok kötü bir gemi yolculuğunun sonunda hasta bir şekilde bu Amerika'ya getirilir. Burada iki sene aygırlık yapar ancak başarılı olamaz…

1918 doğumlu DURBAN ünlü Fransız yetiştirici MARSEL BOUSSAC tarafından satın alınır. Burada bahsetmeden edemeyeceğim günümüzde sıklıkla uygulanan inbreeding yani yakın akraba eşlemesini dünyada ilk ve sıkça uygulayan isimdir MARSEL BOUSSAC.

Bu süratli kısrağı dayanıklı bir aygırla eşleştirmek ister ve KSAR'a gönderir kısrağını.

Doğan tay TOURBILLION ‘dur. Şampiyon yarış atı ve aygır olan TOURBILLION 3 kere Fransan'ın lider aygırı olur ancak işin asıl ilginç olan tarafı sahibi MARSEL BOUSSAC onu kendi kısraklarının dışında pek kısrakla eşleştirmez..

1930'larda bu aygır, sahibini Fransa'nın lider yetiştirici yaparken, 1937 yılında dünya'ya gelen oğlu DJEBEL Avrupa'da lider aygır olur diğer oğlu AMBIORIX's ise BULL HANCOCK JR tarafından satın alınır ve Amerika'ya götürülür. Aygırlık kariyeri CLAIBORNE'da devam ederken 29 yaşında ölür. Avrupa'da kalan oğlu DJEBEL'in aygır oğlu CLARION ve onun oğlu KLARION aracılığı ile BYERLEY TURK kanı günümüze iyice yaklaşır. 1965 yılına gelindiğinde LORENZACCIO dünya'ya gelir. Bu güzel yapılı al aygır bizlere ismini pedigrilerde gördüğümüzde heyEcanlandıran AHONOORA'yı verir..

BYERLEY TURK hattı bugün hala dünyada varlığını sürdürüyorsa bunu AHONOORA'ya borçludur desek pek yanılmayız. En bilinen oğlu INDIAN RIDGE. Bu aygırın ismini her duyuşumda nedense ufak tefek bir aygırmış gibi gelirdi bana ancak IRISH NATIOANAL STUD'a yaptığım gezide bu iri aygırı görünce çok şaşırmıştım beni hayrete düşüren bir başka özelliği de aygırın incecik, yaprak tırnak dediğimiz ön tırnaklarıydı. Kendi kendime bu aygır Türkiye'ye gelse adını söylemesek kimse kısrak çekmez demiştim. INDIAN RIDGE'in aygır oğulları olduğu gibi kendisini kısrak babası yapan kızlarını da unutmamak gerekir PIVOTAL'ın şampiyon kızı HALFWAY TO HEAVEN'nın annesi CASSANDRA GO INDIAN RIDGE kızıdır. CASSANDRA GO 2 aylık gebe iken koşmuş gebe gebe açık koşu kazanmış bir anne! AHONOORA'nın Derby galibi oğlu DR DEVIOUS ise COOLMORE tarafından yetiştirilmiş bir isim pedigrisi John Magnier tarafından bizzat hazırlanmış …

Bu at ismini COOLMORE'un veterineri demi O'bryen'dan almış. Çok başarılı bir veteriner olan Obryne lakabıdır Dr. Devious… Bu haraya bağlı LYNSTOWN STUD'da çalışırken bir gün padoğun girişinde DR DEVIOUS yazan bir tabela gördüm. Nedir bu dediğimde DR DEVIOUS bu padokta yetişti İngiliz derby galibi bu padokdan çıkınca onun adını verdik dediler ! bu aygır daha sonra İtalya ‘ya satıldı bunun iki nedeni vardı. Yavruları yumUşak çimi sevmiyorlardı. Birde bu aygır günde sadece bir aşım yapınca ona İtalya yolu göründü. AHONOORA'nın bir başka oğlu da İDRİS, o da yakın arkadaşım MICHAEL KEOGH'a ait AGAKHAN tarafından yetiştirilmiş, 2 yaşında sakatlanmış. Michael onu AGAKAHAN'dan satın alır ve uzun aradan sonra sahalara döndürür. Ballysax Manor Stud'da aygırlık kariyerine başlar. THEETH TO THEETH, RAZGARD onun ülkemizdeki temsilcileridir.

Ülkemizde ki BYERLEY TURK hattı atlardan bazılarını sizlerle paylaşayım.
Castle Rising, Armanasco Scream To Scream, Theeth To Theeth, Razgard, Amed Fırtınası, D'article Shore, Kehribar, Limyra , Fiddlers Moll İse Kurtiniadis'in Annesi oda Dr Devious'un Kızı..

Şimdi gelelim başka meseleye biz ne kadar sahip çıkıyoruz BYERLEY TURK'e?
Adını hipodromda bir salona vermek yeter mi?
İrlanda'da otellerde restaurantlar var Byerley Turk diye demek adını salona vermek yetmiyor. Adına yarış düzenlendi güzel ama komik. Çim atları ile ün salmış bir hattın adına düzenlenen yarış kumda ? beni bir tek sen anladın sende yanlış anladın gibi bir durum …

Şimdi satış merkezi yapılıyormuş adı BYERLEY TURK satış merkezi konulsa, koymakla yetinilmese satışların ismi Avrupa'ya öyle lanse edilse BYERLEY TURK SALES.. Bakın Maktum'a Koymuş isimleri DARLEY, GODOLPHIN nerden geldiğini söylememe gerek yok nasılda sahip çıkıyor değerlerine..

Düzenlediğiniz basın teşvik yarışmalarında bu aygırla ilgili bir bölüm açsanız. Resim yarışmalarında Byerley Turk konusu da güzel olurdu hani!.

Her hipodroma bir heykeli olsa yanına da bilgi verici bir not yazılsa tarihçesi mesela?.

Bu hattan aygır alınsa hiç demiyorum zaten. Gelin Bunları yapalım atımıza, isminin sonunda ki değerli TÜRK ismine sahip çıktığımızı gösterelim. Tarihçesini onlara biz öğretelim.

Son sözüm majestelerine şimdi söyleyin majesteleri sahi BYERLEY TURK sizce kaç BANKNOTE eder?

Sadun Oktav (12 Eylül 2009)