1875 yılında ilki koşulan Kentucky Derby'de Byerley Türk soyundan gelen Volcano (Vandal - Iodine / Sovereign) ikinci, Verdigris (Versailles - Belle Brandon / Hughl French) ise üçüncü oluyor. Derby'nin ilk yıllarına denk gelen 1800'lü yılların sonları Amerika'da Byerley Türk hattının yükselişte olduğu zamanlar.  Bu yazımızda Byerley Türk soyundan gelen Kentucky Derby galiplerine kısaca göz atacağız.

Vagrant (1873) => Virgil - Lacy (A13) / Scythian
İlki 1875 yılında koşulan Kentucky Derby'i 1876 yılında kazanan Vagrant ile Byerley Türk soyundan gelen ilk derby galibi kayıtlara geçmiş oluyor. Creedmoor, Harry Hill ve Parole'yi geride bırakan Vagrant jokeyi Bobby Swim ile fotoyu önde geçmeyi başarıyor… Vagrant daha sonra iki yavrusu daha bu önemli Derby'yi kazanacak olan Virgil'in oğlu… Virgil, Vandal - Glencoe - Sultan - Selim - Buzzard - Woodpecker baba hattı ile Herod'a ulaşan bir soydan gelmekte…  1873 doğumlu Vagrant 1875 yılında başladığı yarış yaşamına 1879 yılına kadar devam ediyor ve bu zaman zarfında aldığı 88 startta 20 birincilik elde ederken 12'şer kez de ikinci ve üçüncülükte yer buluyor.  Kentucky Derby dışında Alexander Stakes, Belle Meade Stakes,  Sanford Stakes,  Colt Stakes,  Colt and Filly Stakes,  Phoenix Hotel Stakes, Grand Exposition Stakes gibi başka sınıf yarışlar da kazanan Vagrant, 1875 yılında şampiyon iki yaşlı tay seçilirken bir yıl sonra da şampiyon üç yaşlı safkan unvanını elde ediyor… 88 yarış koşan Vagrant da maalesef iğdiş bir safkan. Vagrant'ın yetiştiricisi Milton H. Sanford, sahibi ise William Astor/T. J. Nichols…  Vagrant ayrıca Amerika'nın efsane safkanlarından biri olan ve Herod'un Florizel kolundan gelen American Eclipse'in oğlu Medoc üzerine 5*4 akraba… 1876 Kentucky Derby'i ikinci tamamlayan Creedmoor ve üçüncü sırada tamamlayan Harry Hill de Byerley Türk soyundan gelen isimler…

Day Star (1875) => Star Davis - Squeeze'Em (4-m) /  Lexington
1878 yılında sahneye bu kez Day Star çıkıyor… Star Davis'in oğlu olan bu safkan, J. M. Clay'ın yetiştirdiği ve T. J. Nichols'ün sahibi olduğu bir isim. Derby'nin rekorunu kırarak jokey Jimmy Carter ile kazanma başarı gösteren Day Star yarışta, Himyar, Leveler, McHenry gibi isimleri geride bırakıyordu… Day Star babası Star Davis vasıtasıyla Glencoe - Sultan - Selim - Buzzard - Woodpecker üzerinden Herod'a uzanan bir soya sahip. Glencoe ismi burada da karşımıza çıkmakta ve 1876 ve 1878 Kentucky Derby galiplerinin Glencoe torunu olduklarını görmekteyiz.  Day Star'ın Vargant'tan farklı yanı ise Glencoe üzerine 2*4 yakın akraba oluşu… 2 yaşındayken Stanford Stakes'de ikinci olan Day Star üç yaşında Kentucky Derby yanında Blue Ribbon Stakes'i de kazanmış. Yarış yaşamında aldığı 42 startta 11-7-5 totosu olan Day Star'ın kazancı ise 11.380 Dolar. Day Star'ın annesi Squeeze'Em baba hattı Byerley Türk soyundan gelen bir kısrak.  Kısrak babası Lexington, Boston - Timeleon gibi önemli aygırlar vasıtasıyla ünlü Sir Archy'ye uzanıyor. Day Davis ayrıca Sir Archy üzerine de 5*5 akraba…

Lord Murphy (Patmus) (1876) => Pat Malloy - Wenonah (A10) / Capt.Elgee
1879 yılında Kentucky Derby galibi yine Byerley Türk soyundan bir isim: Lord Murphy ya da ilk adıyla Patmus… J. T. Carter tararından yetiştirilen Lord Murphy'nin sahibi ise Geo. W. Darden & Co... Falsetto ve Statrhmore önünde kazandığı derbide jokey Charlie Shauer'le start almış… Babası Pat Malloy, Lexington - Boston - Timoleon vasıtası ile Sir Archy'e uzanan Herod'un Florizel kolundan gelmekte. Lord Murphy aynı zamanda Sir Archy üzerine 5*5*5 akraba bir isim…   3 yaşındayken start aldığı 8 koşuda 5 kez kazanma başarısı gösteren Lord Murphy 3 kez de ikinci olmuş. Tüm yarış yaşamında ise 14 kez start alan safkan 6 kez birinci 5 kez de ikincilik elde etmiş. Kentucky Derby yanında St. Lager, January Stakes ve Belle Meade Stakes kazandığı diğer önemli koşular… Lord Murphy Kentucky Derny galibiyetinde elde etiği 2.37.00'lik derece ile bir önceki sene Day Star'ın 2.37.25 yaparak elde etmiş olduğu rekoru da kırmış oldu…

Hindoo (1878) => Virgil - Florence (24) / Lexington
Hindoo 1881 yılında Kentucky Derby'de fotoya uzanan ikinci Virgil tayı olarak tarihe geçiyor… Virgil, Vandal - Glencoe - Sultan - Selim - Buzzard - Woodpecker vasıtası ile baba hattı Herod'a ulaşan Hindoo'nun kısrak baba hattı da Herod'un Florizel kolundan olan Sir Archy'e uzanmakta.  Daniel Swigert'in yetiştirdiği Hindoo'nun sahipleri ise Mike and Phil Dwyer… 2.40.00 derece ile yarışı tamamlayan Hindoo jokeyi James McLaughlin ile Derby'de Lelex, Alfambra, Sligo, Getaway ve Calycanthus'u geride bırakıyor.  Hindoo yarış yaşamında 35 kez start almış ve bunları 30 tanesini kazanmış bir isim. Hindoo'nun 35 yarıştaki totosu ise 35 - 30-2-3 şeklinde. Hindoo şampiyon iki yaşlı safkan, şampiyon üç yaşlı safkan unvanlarının yanında Hall Of Fame ödüllü bir isim aynı zamanda. Hindoo'nun kazandığı koşular ise Colt and Filly Stakes,  Alexander Stakes, Tennessee Stakes,  Juvenile Stakes,  Jockey Club Stakes,  Criterion Stakes,  Tremont Stakes,  Blue Ribbon Stakes, Kentucky Derby,  Clark Stakes,  Tidal Stakes,  Coney Island Stakes,  Ocean Stakes,  Lorillard Stakes,  Monmouth Sweepstakes, Travers Stakes, Sequel Stakes, U.S. Hotel Stakes,  Kenner Stakes,  Louisville Cup,  Merchants' Stakes,  Turf Handikap,  Coney Island Handicap,  Coney Island Cap (2 kez) , Champion Stakes,  Jersey St. Leger Stakes şeklinde. 1901 yılında ölen Hindoo Byerley Türk soyunun önemli aygırlarından olan ve aynı zamanda Belmont Stakes galibi Hanover'in de babasıdır… 

Apollo (1879) => Lever - Rebecca T. Price (A15) / The Colonel
1882 yılında sahnede yine bir Lexington torunu var. Fakat bu kez Lexington karşımıza kısrak babası olarak değil Apollo'nun babası olan Lever'in babası olarak çıkıyor. Dolayısıyla Apollo'nun baba hattı Herod'un Florizel kolundan Sir Archy vasıtası ile bu pedigriye uzanıyor. Apollo, Byerley Türk soyunun bayrağını Amerika'da zirveye taşıyan isimlerin başında gelen Sir Archy üzerine 5*5 akraba aynı zamanda… Kentucky Derby'i 2.40.25'lik bir derece ile birinci tamamlayan Apollo o yarışta jokeyi Babe Hurd idaresinde Runnymede, Bengal, Harry Gilmore gibi isimleri geride bırakıyor… Daniel Swigert'in yetiştirdiği ve Morris & Patton sahipleri olduğu Apollo yarış yaşamında 55 kez start almış ve 25-14-9 şeklinde bir toto tutturmuş.  Kentucky Derby dışında kazandığı yarışlar arasında Cottrill Stakes, Coal Stakes, St. Leger Stakes, Drummers Stakes, Montgomery Stakes, Merchants Stakes gibi koşular var.
Apollo bazı kaynaklarda iğdiş (gelding) olarak gözükse de aslında onun hara kariyeri vardır. İğdiş meselesi ise ilerleyen yaşlarında gündeme gelmiş olabilir…

Ben Ali  (1883) => Virgil - Ulrica (11) / Lexington   
1886 yılında Daniel Swigert'in yetiştiricisi ve James Ben Ali Haggin'in sahibi olduğu üçüncü  Virgil tayı Ben Ali Kentucky Derby galibiyetine imza atıyor… Jokeyi Paul Duffy idaresinde 2.36.50'lik bir derece gerçekleştiren Ben Ali, bu koşuda Blue Wing, Free Knight, Lijero gibi isimleri geride bırakırken aynı zamanda Kentucky Derby'nin yeni rekortmeni olarak tarihe adını yazdırıyor… Ben Ali'nin baba hattı Virgil - Vandal - Glencoe - Sultan - Selim - Buzzard - Woodpecker baba hattı ile Herod'a ulaşan bir soydan gelirken kısrak baba hattı ise Lexington vasıtası ile Herod'un Florizel kolundan Sir Archy'e uzanmakta… Yarış yaşamında 40 kez start alan Ben Ali Kentucky Derby galibiyetiyle birlikte toplam 12 koşu birinciliğine sahip. 25.090 USD kazancı olan Ben Ali'nin yarışlarında 3 kez ikincilik ve de 5 kez de üçüncülük yaptığını görüyoruz. Ben Ali'nin Kentucky Derby dışında kazandığı bazı yarışlar ise şunlar: Hopeful Stakes, Charles Green Stakes, St. Louis Derby, Ocean Stakes, Spirit of the Times Stakes,  Winter Stakes,  Free Handicap,  Fourth of July Handikap… Ben Ali'nin aygır oğulları harada bu safkanın soyunu oğullarıyla devam ettiremiyor.  The Phonenician isimli oğlunun kızı vasıtasıyla Güney Afrika yetiştiriciliğine uzanan Ben Ali'nin diğer kızlarının yavruları ile Amerika yetiştiriciliğinde pedigrilerdeki yerini alıyor…

MacBeth II (1885) => MacDuff - Agnes (A24) / Gilroy
Bir yıl aradan sonra 1888 yılında yine bir Byerley Türk hattı ismi Kentucky Derby'de zafere ulaşmış olarak görüyoruz. Bazı kaynaklarda MacBeth bazılarında ise MacBeth II olarak anılan bu safkan Rufus Lisle'in yetiştirdiği ve Chicago Stable adına kayıtlı bir sim. 2.38.25'lik bir derece ile Derby'i kazanan MacBeth Derby'de jokey George Covington ile start almış… Gallifet, White, Alexandria Derby'de MacBeth'in geride bıraktığı isimler… Macbeth'in baba hattı babası MacDuff vasıtası ile Macaroon - Macaroni - Sweetmeat üzerinden Gladyatör'e uzanmakta… Gladyatör Herod'un High Flyer kolundan gelen bir isim. Matbeth'in kısrak baba hattında tanıdık bir isim yine karşımıza çıkıyor: Lexington… MacBeth'in annesi Agnes'in babası olan Gilroy, Lexington'un oğlu. Dolayısıyla MacBeth'in kısrak baba hattı bu isim ve onun babaları vasıtasıyla Sir Archy'ye oradan da Herod'un Florizel koluna uzanıyor. MacBeth ayrıca Lexington üzerine 5*3 akraba… MacBeth'in annesi Agnes ise Byerley Türk soyunun bir başka başarılı aygırı Glencoe üzerine 3*3 şeklinde yakın akraba… MacBeth de maalesef iğdiş (Gelding) bir safkan ve hara hayatı olmayacağı için uzun tutulan yarış yaşamında 106 kez start almış. 106 startta MacBeth'in totosu ise 25-11-14 şeklinde ve toplam kazancı 22.170 USD. Kentucky Derby galibiyeti dışında MacBeth'in kazandığı koşular içinde Kimball Stakes,  Kansas City Derby,  Gayoso Hotel Stakes,  Peabody Hotel Stakes,  Green Stakes,  Fall Highweight Handikap,  Clifton NJ New Year's Handikap gibi koşular mevcut…

Kingman (1888)=> Glengarry - Patricia (23b) / Vauxhall
1891 Kentucky Derby kayıtlara Derby tarihinin en yavaş koşulan koşusu olarak geçti. İki yıllık aradan sonra Kentucky Derby'yi yine bir Byerley Türk soyundan gelen isim kazanıyordu. Kingman jokeyi Isaac Murphy ile yarışı kazanırken Balgowan, High Tariff, Hart Wallace gibi isimleri geride bırakıyordu. A.C. Franklin tarafından yetiştirilen Kingman Jocobin Stable adına kayıtlı bir safkan… Kingman'ın babası Glengarry 1867'de Amerika'ya ithal edilmiş bir isim. Bu soy Thormanby, Windhound, Pantaloon, Castrel, Buzzard ve Woodpecker vasıtasıyla Herod'a uzanmakta. Kingman'ın anne Patricia'nın baba hattında yine tanıdık bir isim Lexington var. Oğlu Vauxhall Kingman'ın annesi Patricia'nın babası. Patricia ayrıca Lexington'un babası ve 1841-1842-1843 yıllarının lider aygırı olan Boston üzerine 4*5 akraba… Kingman yarış yaşamında 28 kez start almış. Bu yarışlarda 10-6-6 totosu ve 19.365 USD kazancı var. Kentucky Derby dışında Phoenix Stakes, Latonia Derby Kingman'ın kazandığı diğer önemli koşular olarak kayıtlara geçmiş… Kingman kayıtlarda iğdiş (gelding) bir safkan olarak gözükmese de harada verdiği yavrusu yok…

Halma (1892) => Hanover - Julia L. (4r) / Longfellow
1895 yılında Halma 21. Kentucky Derby'i kazanırken Byerley Türk soyundan gelen bir isim olmasının yanında babası Hanover'ın daha önce bu yarışı kazanan Hindoo'nun oğlu ve üç yavrusu kazanan Virgil'in torunu olması da Virgil'in aygırlık kariyeri babında dikkate alınması gereken bir nokta… Easton & Larrabie'in Kentucky'de yetiştirdiği Halma 2.37.50 içinde bir derece ile yarışı kazanıyor. Halma'nın baba hattı Hanover - Hindoo - Virgil - Vandal - Glencoe - Sultan - Selim - Buzzard - Woodpecker vasıtası ile baba hattı Herod'a ulaşmakta ve Halma'nın babası Hanover bu soyun önemli isimlerinden Vandal üzerine 3*3 akraba… Halma'nın annesi Julia L ise yine Byerley Türk soyunun önemli isimlerinden American Eclipse üzerine 4*4 akraba… Halma ise Byerley Türk soyundan gelen Kentucky Derby galiplerini incelerken sık sık karşımıza çıkan Lexington üzerine 4*4 akraba bir isim. Yeri gelmişken Lexington'un 25 yıllık hayatı boyunca 16 kez Amerika'da lider aygır olduğunu belirtelim. Bu kadar uzun bir süre hara başarısı olan bir ismin de pedigrilerde sık sık karşımıza çıkması doğal bir sonuç olsa gerek…  Byron McClelland'ın sahibi olduğu Halma yarış hayatı bittikten sonra Amerika ve Fransa'daki hara yaşamında iki kez daha el değiştiriyor ve 1909 yılında hayata veda ediyor. Yarış hayatında 16 kez start alan Halma 7-2-3 totoya ve 15.885 USD kazanca sahip bir safkan. Kentucky Derby dışında Latonia Derby, Clark Stakes, Phoenix Hotel Stakes Halma'nın kazandığı diğer koşulardan bazıları…

Manuel  (1896) => Bob Miles - Espanita (4r) / Alarm
1896 yılından itibaren derby artık 2000 metre üzerinden koşulmaktadır. 1899 yılında Manuel jokeyi Fred Taral ile koşuyu kazanırken 2.12 içinde bir derece yapar. Corsini, Mazo, His Lordship, Fontainebleu gibi isimleri geride bırakan Manuel, George J. Long'un yetiştirdiği ve A. H. & D. H. Morris adına kayıtlı bir isim… Manuel, babası Bob Miles vasıtası ile Pat Malloy'a oradan da lider aygır Lexington'a uzanan bir soya sahip. Bu soy Sir Archy'e dolayısıyla Herod'un Florizel koluna uzanmakta. Manuel yarış yaşamında 21 kez start almış.  4-5-4 totoya sahip ve kazancı 9.740 USD. Manuel kayıtlarda iğdiş (gelding) olmamasına rağmen hara hayatı ve doğan yavrusu kayıtlarda gözükmüyor…

Alan-A-Dale (1899) =>Halma - Sudie McNairy (16) / Enquirer
1902 yılında 28. Kentucky Derby Halma'nın oğlu Alan-A-Dale'nin galibiyetiyle sonuçlandı. Böylece Hindoo, Halma ve Alan-A-Dale üç kuşak Kentucky Derby galibi olarak tarihe isimlerini yazdırdılar. Maj. Thomas Clay McDowell'in yetiştiricisi ve sahibi olduğu Alan-A-Dale bu koşuyu jokeyi Jimmy Winkfield ile 2.08.75'lik bir derece ile kazandı… Kazanırken geride bıraktığı isimler Inventor, The Rival ve Abe Frank gibi önemli isimlerdi. Bu isimlerden Rival ve Abe Frank da Byerley Türk soyundan gelen isimler… Alan-A-Dale'nin baba hattı Halma - Hanover - Hindoo - Virgil - Vandal - Glencoe - Sultan - Selim - Buzzard - Woodpecker vasıtası ile baba hattı Herod'a ulaşmakta. Alan-A-Dale ayrıca yazımızda sıkça adı geçen büyük aygır Lexington 5*5*4 şeklinde akraba…  Alan-A-Dale'nin yarış öncesi yeterli hazırlığa ve yeterli güce sahip olmadığı ve yarışta sakatlık yaşamasına rağmen kazanmak için finişe kadar inatla mücadele ettiği söylenmektedir.  Yarış yaşamında 37 kez start alan safkanın 17-7-1 totosu ve 25.195 USD kazancı vardır… 1925 yılında ölen Alan-A-Dale'nin harada doğan 12 kayıtlı yavrusu görünmektedir.
Kentucky Derby tarihinde bu koşuyu kazanan en son Byerley Türk baba hattına mensup isim Alan-A-Dale.  Byerley Türk deyince sağlam tendonlar ve sert ve kuru çim pist akla gelmekte. Değişen pist şartları ve yarışların ağırlıklı olarak kum pistte koşulması sebebi ile Byerley Türk soyundan gelen isimler Amerika'da yavaş yavaş etkisini yitirmiştir. Günümüzde de Amerika pistleri ve kum yarışları bu soydan gelen isimler için pek elverişli değildir…

ERHAN GÖKBAYRAK   ARALIK/2008