Epsom Derbi dünyanın en eski derbisi olarak literatürdeki yerini almıştır. Bugün de popülaritesini koruyan bu önemli yarış 1780 yılından günümüze aralıksız olarak yapılmakta olup, 2009 yılı itibariyle 230. derbi koşulmuştur. Thoroughbred ırkının kurucu üç temel aygırından ilki olan Byerley Türk (Azaraks) derbi tarihinde de bir ilke imza atmış ve ilk derbi galibi Byerley Türk'ün soyundan gelen Diomed isimli safkan olmuştur… Günümüzde yalnızca bir koldan gelen aygırlarla thoroughbred ırkı içindeki varlığını sürdüren Byerley Türk soyu derbi tarihinde ise özellikle 1780 ile 1900 yılları arasında sıkça karşımıza çıkmakta. Bu çalışmamda bir yandan, tarihe damgasını vurmuş şampiyon safkanların pedigrisindeki Byerley Türk ve bu soydan gelen isimlerin etkisini göstermeye çalışırken bir yandan da onun soyundan gelen ve derbide başarılı olmuş isimleri bir araya toplayarak Byerley Türk üzerine çalışma yapmak isteyenler için bir kaynak oluşturmaya çalıştım.

İngiltere'den Amerika'ya Byerley Türk soyunu taşıyan isim: Diomed…
1780 yılında ilk kez koşulan Epsom Derbiyi Byerley Türk soyunun önemli isimlerinden biri olan Diomed jokeyi Sam Arnull ile kazandı. Herod'un oğlu Florizel in tayı olan bu isim yarış yaşamında 3,4 ve 6 yaşlarında toplam 20 start aldı ve 11 kez kazanma başarısı gösterirken 5 kez ikinci, 3 kez üçüncü ve 2 kez de dördüncü oldu… Diomed yarış yaşamından sonra Amerika'ya gönderildi ve burada ünlü aygır Lexington' a uzanan soyun başlangıcı olurken, Amerika kıtasında Byerley Türk soyunun yükselişini sağlayan temel isim olarak da tarihe adını yazdırdı…

1784 yılında kazanan Serjeant (bazı kaynaklarda Sergeant) Eclipse'in oğluydu. Bu safkanın Byerley Türk soyu ile alakası ise kısrak babasının ünlü Herod (King Herod) olması. Jokeyi Jhon Arnull ile bu koşuyu kazanan Serjeant'ın, öz kardeşi 1780 doğumlu Dungannon (Eclipse - Aspasia / Herod) 1783 yılında derbide ikinci olmuştu…

Baba hattıyla farklı bir isim Aimwell…
1785 yılında bir başka Herod torunu Aimwell koşuyu jokeyi Charles Hindley ile kazandı. Herod'un Sister To Postmaster isimli kızının oğlu olan Aimwell'in baba hattı Alcocks Arabian'dan gelmektedir. Epsom Derbi galipleri içinde baba hattı kurucu üç büyük aygır olan Byerley Türk, Darley Arabian, Godolphin Arabian'a dayanmayan tek derbi galibi Aimwell'dir. Bilindiği gibi 1700'lü yılların sonunda bir atın Thoroughbred ırkından sayılması için baba hattının bu üç büyük aygırdan birine dayanması gerektiği şartı getirildi. Aimwell'in derbiyi kazanmasıyla bu kural yürürlüğe konmadan önce diğer baba soylarından gelen isimlerden biri de Derbi galibiyetine imza atmış oluyordu…

Derbide Highflyer rüzgârı…
1786 - 1787 ve 1789 yıllarında Herod'un oğlu Highflyer'ın üç oğlu Epsom Derbide isimlerini derbi tarihine yazdırdılar… Bunlardan ilki 1786 yılında jokeyi J. White ile fotoyu önde geçen Noble'ydi…  Hem baba hem de kısrak baba hattı Byerley Türk soyundan olan Noble, bu soyun önemli isimleri Crofts Partner üzerine 4*4 ve Jigg üzerine ise 5*5*5 akrabaydı…  Noble yarış yaşamı bittikten sonra Rusya'ya gönderildi…

Bu ismi daha çok duyacağız => Sir Peter Teazle
1787'de bu kez sahneye Sir Peter Teazle çıkıyordu. Jokeyi Sam Arnull idaresinde Derbiyi kazanan bu safkan yarış yaşamından sonra harada da aynı başarıyı gösteriyor ve 10 kez İngiltere'de lider aygır unvanını kazanıyordu… 1811 yılında ölen Sir Peter Teazle'ın başarılarla dolu hara yaşantısının meyvelerini Epsom Derbi tarihi içinde de göreceğiz. 4 oğlu ve birçok torunu bu derbiyi kazanma başarısı gösteren aygır Derbi galipleri içinde kendine apayrı bir yer ediniyor… 1789 yılında Skyscraper jokeyi Sam Chifney, Sr. İle Derbide adını zafere yazdırıyordu. 1807 yılında ölen Skyscraper High Flyer'ın en son Derbi kazanan oğlu ama Herod'un üç önemli kolundan biri olan High Flyer ismi kısrak babası olarak Derbi Tarihinde yine karşımıza çıkacak.

Kısrak babası olarak (King) Herod…
1790 yılında Justice - Flyer orijinli öz kardeşlerden ilki olan Rhadamanthus Derbi galipleri arasına ismini yazdırıyor… John Arnull idaresinde koşuyu kazanan safkanın babası Justice bir Herod oğlu ve Rhadamanthus Byerley Türk soyunun devamında en önemli isimlerden biri olan Crofts Partner üzerine 4*5 akraba… Rhadamanthus'un yarış yaşamından sonra hara yaşantısında herhangi bir yavrusuna dair kayıt yok.  1791 yılında bir başka Herod torunu Eager sahne alıyordu. Herod'un oğlu Florizel'in tayı olan bu safkan jokeyi Matt Stephenson idaresinde yarışı kazanırken sahibi 5. Bedford Dükü'ne de ikinci Derbi galibiyetini yaşatıyordu… Crofts Partner üzerine 4*4 akraba olan Eager'ın yarış yaşamında Derbi dışında Fortescue Stakes, Jockey Club Plate, A Sweepstakes koşuları galibiyetleri var. Kısrak babası ünlü Matchem olan Eager'ın kayıtlarda yavrusu gözükmüyor…  1792 yılında yine bir Herod torunu olan John Bull sahneye çıkıyor.  Babası Fortıtude, Crofts Partner üzerine 4*4 akraba olan John Bull'un kısrak babası ise ünlü Eclipse…  Jokeyi Frank Buckle idaresinde Derbide zafere ulaşan safkanın harada ise 10 erkek ve 12 dişi olmak üzere toplam 22 yavrusu dünyaya geliyor… Kendisi gibi bir Derbi galibi yavru veremese de Plantaganet isimli yavrusu Epsom Derbide ikinci olma başarısı göstermiş…  1793 Waxy'nin yılı olarak kayıtlara geçiyor. Eclipse'in torunu ve Pot8os'un oğlu olan Waxy'nin kısrak babası ise Byerley Türk soyunun en önemli kilometre taşı Herod… Bill Clift idaresinde koşuyu kazanan Waxy aynı zamanda 2000 Guineas (Erkek Tay Deneme) galibi… 1794 yılında Justice - Flyer orijinli öz kardeşlerden ikincisi olan Daedalus Derbide sahne alıyor… Jokey Frank Buckle idaresinde yarışı kazanan ve yarış yaşamından sonra Rusya'ya gönderilen safkanın öz kardeşi Rhadamanthus gibi kayıtlarda doğan bir yavrusu gözükmüyor...

Erhan Gökbayrak'ın Yazı Dizisi -1